Bouw damproject Belo Monte mag worden verdergezet

De bouw van een controversieel damproject in het Amazone-gebied kan worden verder gezet. Dat heeft de Braziliaanse rechter Carlos Castro gezegd. Daarmee is de rechter teruggekomen op een eerdere beslissing, die ook hijzelf had genomen. Rechter Castro benadrukte echter dat Norte Energia, het bedrijf achter het controversiële damproject Belo Monte, heeft kunnen aantonen dat de lokale visserij tijdens de constructiewerken niet zou gehinderd worden en dat de natuurlijke loop van de Xingu-rivier niet zal worden beïnvloed.

"Met het damproject is een investering gemoeid van 11 miljard dollar," merkt het persbureau AFP op. "Het project stuit echter op veel weerstand van milieugroepen en de plaatselijke bevolking. In september had rechter Castro nog bevolen dat de werken aan het damproject moesten worden stopgezet omdat er een mogelijke bedreiging bestond voor de lokale visbestanden, die van cruciaal belang zijn voor de lokale bevolking, die vooral van de visvangst leeft."

De rechter had Norte Energia daarbij verboden om een haven te bouwen, explosieven te gebruiken, dijken op te trekken en kanalen te graven of andere infrastructuurwerken uit te voeren die de natuurlijke stroming van de Xingu-rivier zouden kunnen beïnvloeden. "Er zijn echter geen wettelijke gronden om de werken nog langer te verbieden," voert Castro nu echter aan. Belo Monte is volgens de Braziliaanse regering cruciaal voor de nationale energieproductie. Belo Monte moet het derde grootste damproject van de wereld worden.

Ontbossing Amazone-gebied op historisch laagtepunt

Het tempo van de ontbossing van het Amazone-gebied is tot het laagste niveau teruggevallen sinds de autoriteiten de situatie drieëntwintig jaar geleden zijn beginnen op te volgen. Dat blijkt uit een rapport van het Braziliaanse National Institute of Space Research (Inpe). Tussen augustus vorig jaar en juli dit jaar zou de ontbossing volgens Gilberto Camara, hoofd van de Braziliaanse onderzoeksinstelling, tot 6.238 vierkante kilometer zijn teruggevallen. Dat betekent een daling met 11 procent tegenover de twaalf maanden voordien.

"Deze evolutie is volgens Aloizio Mercadante, Braziliaans minister van wetenschap en technologie, een groot succes voor het land," merkt het persbureau AFP op. "Hij noemde het Amazone-gebied een gigantisch instrument om koolstofdioxide, één van de oorzaken van de opwarming van de aarde." Er wordt echter opgemerkt dat de ontboste oppervlakte nog altijd vier keer groter is dan Sao Paulo, de grootste stad van Brazilië.

De ontbossing van het Amazone-gebied kende acht jaar geleden zijn hoogtepunt. Toen verdwenen op twaalf maanden tijd 27.700 vierkante kilometer tropisch regenwoud. De belangrijkste oorzaken voor de ontbossing zijn branden, de opmars van de landbouw en veeteelt en illegale trafieken van hout en mineralen. Er zijn in Brazilië echter plannen om het beschermde gebied te reduceren, gesteund door de machtige Braziliaanse landbouwsector.

Ecotoerisme geen bedreiging voor Amazone-reservaten

Ecologisch toerisme heeft geen impact op de aanwezigheid van grote zoogdieren in het Amazone-gebied. Dat is de conclusie van een onderzoek van de University of Gerona, het Donona Biological Station en de Duke University. In totaal troffen de onderzoekers in een toeristische gebieden eenenveertig soorten grote zoogdieren aan, terwijl in het omgevende natuurreservaat achtenveertig soorten werden geteld. De onderzoekers stellen geen enkele aanwijzing gevonden te hebben dat het ecotoerisme de natuurlijke rijkdom van het gebied zou aantasten.

"Er moet wel opgemerkt worden dat een foto-safari in een Keniaans wildpark weinig te maken heeft met het ecotoerisme dat in het Amazone-gebied werd opgemerkt," merkt onderzoeksleider Salvador Salvador, bioloog aan de University of Gerona, op. "In het Amazone-gebied is de omvang van het ecotoerisme heel beperkt in vergelijking met het ecosysteem van het hele gebied, maar toch bleek er op enkele soorten een impact te kunnen worden opgemerkt, zoals op de bedreigde reuzenotter. Dat had vooral te maken met het riviertransport, dat te dicht bij de otterburchten komt."

De onderzoekers stelden echter vast dat de toeristische Bonanza-zone in het Braziliaanse natuurreservaat Manu Biosphere 85 procent van alle zoogdieren telde die in het gebied zouden mogen worden verwacht. Er wordt aan toegevoegd dat het Amazone-regenwoud heel variërend is en rond de grote rivieren een heel ander karakter heeft dan in het verdere hinterland. Door menselijke nederzettingen worden vooral de gebieden rond de rivieren bedreigd, maar ook in die regio's worden grote concentraties dieren opgetekend.

Lokale bevolking ideale assistent voor onderzoekers

De lokale bevolking is het best geplaatst om het leefmilieu in afgelegen gebieden te helpen bestuderen. Dat is de conclusie van een onderzoek van wetenschappers aan de Stanford University. Onderzoeksleider Jose Fragoso, ecoloog aan de Stanford University, merkt op dat het inzetten van opgeleide lokale medewerkers zelfs vaak de enige manier is om een gedetailleerd en omvattend project op te zetten in grotere gebieden, zoals onderdelen van het Amazone-rivierbekken.

"Er wordt vaak beweerd dat de culturele en educatieve kloof tussen de lokale bevolking en getrainde wetenschappers te groot is om te overbruggen," merkt Jose Fragoso op. "Men gaat er vaak vanuit dat er voor het inzamelen van betrouwbare gegevens geen beroep kan worden gedaan op de lokale bevolking. Een milieustudie in een gebied van 48.000 vierkante kilometer in het Amazone-gebied heeft echter het tegenovergestelde bewezen. Zonder de hulp van de lokale bevolking zou het onmogelijk zijn geweest om gegevens over een dergelijke oppervlakte te verzamelen."

De onderzoekers geven wel aan dat er een aantal problemen moeten overwonnen worden. "In het onderzoek werd beroep gedaan op leden van de Makushi en Wapishana," stipt Fragoso aan. "Veel van de oudere dorpelingen waren ervaren Amazone-kenners, maar konden niet lezen, rekenen of schrijven. Vele jongeren hadden wel basisonderwijs genoten, maar hadden onvoldoende kennis over de dieren en planten die in het Amazone-gebied leven. Daarom moest ervoor gezorgd worden dat beide groepen samen het onderzoek uitvoerden."

"Bij de controle van de verzamelde gegevens, bleek dat de lokale onderzoekers minstens even goede resultaten aanbrachten dan de getrainde wetenschappers," merkt Fragoso nog op. "Bovendien bleek de grotere kennis van de lokale situatie een belangrijk voordeel te zijn. De lokale medewerkers maakten niet meer fouten dan de getrainde wetenschappers." In totaal legden de lokale medewerkers te voet meer dan 43.000 kilometer af.

Veeteelt belangrijkste drijven ontbossing Amazone

De ontbossing van het Amazone-gebied in Brazilië is grotendeels te wijten aan te veeteelt. Dat blijkt uit een onderzoek van satellietbeelden door het Braziliaanse ministerie van leefmilieu. Opgemerkt wordt dat de voorbije jaren een gebied van een 719.000 vierkante kilometer werd ontbost, waarvan een oppervlakte van 62 procent werd ingenomen door graslanden voor de veeteelt. De landbouw nam slechts 5 procent van de ontboste terreinen in.

"Inmiddels wordt een oppervlakte van gemiddeld één hectare per koe gereserveerd," merkt Izabella Teixeira, Braziliaans minister van leefmilieu, op. "Dat is compleet onaanvaardbaar. Er is hier duidelijk sprake van verspilling, want het bosgebied wordt vervangen door een alternatief dat geen bijkomend inkomen of economische groei creëert." Uit de cijfers blijkt verder dat 21 procent van het ontboste gebied inmiddels opnieuw aan het regenereren is door een natuurlijk herstel of de aanleg van plantages.

Nog eens 12 procent wordt ingenomen door een brede waaier van activiteiten, zoals mijnbouw, woongebieden, overstromingszones en andere ontwikkelingen. Brazilië, dat het grootste gedeelte van het Amazone-gebied beheert, heeft er zich toe verbonden om de ontbossing tegen het einde van het decennium met 80 procent terug te schroeven. "Uit voorlopige cijfers blijkt echter dat het proces tijdens de voorbije twaalf maand in realiteit met ongeveer 15 procent is toegenomen." De Amazone is het grootste regenwoud van de wereld.

Ontbossing Amazone-gebied in Brazilië opnieuw versneld

De ontbossing van het Amazone-gebied in Brazilië is opnieuw versneld. Dat blijkt uit een rapport van het National Institute for Space Research. Daarbij wordt opgemerkt dat tijdens de maand juni 312 vierkante kilometer tropisch woudgebied werd vernield. Dat betekent een stijging met 17 procent tegenover de maand voordien. In mei was 268 vierkanten kilometer woudgebied verdwenen, maar in april werd een vernieling van 477 vierkante kilometer opgetekend.

Het verdwijnen van tropische woudgebieden tijdens de maand april was echter grotendeels te wijten aan de Braziliaanse staat Mato Grosso, die een belangrijk landbouwgebied vormt. Daar verdween meer dan 400 vierkante kilometer. Op de klimaattop in Kopenhagen twee jaar geleden had Brazilië beloofd om de ontbossing van het Amazone-gebied tegen het einde van het decennium met 80 procent terug te dringen.

Brazilië telt 5,3 miljoen vierkante kilometer jungle en bosgebieden, waarvan het grootste gedeelte in het Amazone-bekken. Slechts een oppervlakte van 1,7 miljoen kilometer geniet staatsbescherming. De rest van het gebied is in privébezit of heeft geen duidelijke eigenaar. De massale ontbossing heeft van Brazilië één van de grootste producenten van broeikasgassen ter wereld gemaakt. Zeven jaar geleden bereikte de ontbossing er een piek van 27.000 vierkante kilometer.

Het voorbije jaar was dat teruggevallen tot 6.500 vierkante kilometer, dankzij het satellietsysteem, waardoor op dagelijkse basis nieuwe gegevens over de ontbossing kunnen worden verzameld. Het systeem kan echter slechts oppervlaktes van minstens 25 hectaren detecteren.

Ontbossing in Brazilië opnieuw in hogere versnelling

Tijdens de voorbije twee maanden zijn in het Amazone-gebied 593 vierkante kilometer regenwoud ontbost. Dat is bijna zes keer meer dan tijdens dezelfde periode vorig jaar. Dat blijkt uit satellietbeelden van het Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais (Inpe), het Braziliaanse instituut voor ruimteonderzoek. Een groot gedeelte van ontbossing is gebeurd in de Braziliaanse staat Mato Grosso, het centrum van de Braziliaanse soyateelt. De Braziliaanse milieuminister Izabella Teixeira noemde de cijfers alarmerend en heeft de oprichting van de crisiskabinet aangekondigd om het probleem aan te pakken.

"De nieuwe cijfers hebben de Braziliaanse regering compleet verrast," merken waarnemers op tegenover BBC News. "In december vorig jaar werd nog opgemerkt dat de Braziliaanse ontbossing tot op het laagste niveau in tweeëntwintig jaar was teruggezakt. Uit de nieuwe cijfers blijkt echter dat er in tegendeel van augustus vorig jaar tot april dit jaar een toename met 27 procent is opgetekend." Volgens sommigen heeft dat te maken met de grotere vraag naar soya en veeteelt, maar anderen voeren aan dat er een verband kan gelegd worden met de versoepeling van de wet op ontbossing.

"Er wordt duidelijk een boodschap uitgestuurd dat ontbossing niet gestraft zal worden," aldus Marcio Astrini, woordvoerder van Greenpeace, tegenover het persbureau Reuters. "De bestaande Forest Code bepaalt hoeveel land eigenaars kunnen ontbossen. In de Amazone moet 80 procent bosgebied blijven. Elders is dat 20 procent. Voorstanders van een versoepeling zeggen dat de Forest Code de economische ontwikkeling van Brazilië blokkeert en merken op dat Brazilië meer gronden beschikbaar moet maken voor landbouw."

Bezorgdheid over nieuwe droogteperiode Amazone-gebied

De droogte in het Amazone-gebied vorig jaar moet twijfels doen rijzen over de capaciteit van de regio om voldoende koolstofdioxide te kunnen absorberen. Dat is de conclusie van een rapport van wetenschappers van de University of Leeds. De onderzoekers merken op dat de droogte van het voorbije jaar in het Amazone-gebied een grotere omvang had dan een gelijkaardig fenomeen vijf jaar voordien en dat er daarbij vermoedelijk ook meer bomen verloren zijn gaan. Nochtans was de droogteperiode van vijf jaar geleden bestempeld als een eenmalig evenement in een eeuw.

"In droogteperiodes is het Amazone-gebied niet langer een netto-consument, maar een netto-producent van koolstofdioxide," stelt het magazine Science. "De vaststellingen tonen volgens de onderzoekers aan dat de Amazone bijzonder gevoelig is voor de opwarming van het klimaat. Dat zou er ook kunnen toe leiden dat de Amazone-regio in de toekomst niet langer de impact van de broeikasgassen zou kunnen afzwakken."

Het peil van de Amazone-rivier stond vorig jaar op het laagste peil in een halve eeuw. Een aantal bijrivieren stonden compleet droog en in meer dan twintig woongebieden moest de noodtoestand worden afgekondigd. "Het is moeilijk om uit twee droogte-situaties patronen af te leiden," merkt onderzoeksleider Simon Lewis op. "Het feit dat de twee periodes bijzonder snel op elkaar volgen, moet echter tot bezorgdheid leiden." Gemiddeld absorbeert de Amazone 1,5 miljard ton koolstofdioxide uit de atmosfeer, maar de droogte van vijf jaar geleden leidde tot een uitstoot van 5 miljard ton.

Amazone herbergt laatste grote olievoorraden van de wereld

Het Braziliaanse Amazone-gebied herbergt mogelijk gigantische olievoorraden. Dat heeft Marcio Mello, chief executive van het exploratiebedrijf HRT Participacoes em Petroleo, gezegd in een interview met het persbureau Bloomberg. Het exploratiebedrijf start in juni met de productie van zijn concessie in het Solimoes-gebied. De booractiviteiten zouden in februari van start gaan en gehoopt wordt dat in mei een oliereservoir zal kunnen worden aangeboord.

"Solimoes heeft de beste oliekwaliteit van Zuid-Amerika," benadrukt Mello. Hij voegde er aan toe dat het Amazone-gebied wellicht de laatste onaangeroerde olievoorraden van de wereld omvat. In november vorig jaar produceerde het Solimoes-bekken 102.000 vaten per dag. Daarmee werd het gebied na Campos en Espirito Santo het derde grootste bekken van Brazilië. Petrobras is de grootste producent van het bekken. Rio Urucu in het Solimoes-bekken is ook het derde grootste gasveld van Brazilië.

HRT Participacoes em Petroleo wil de productie van Solimoes transporteren naar de raffinaderij van Petrobras in Manaus. Mello voegde er aan toe de nodige milieuvergunningen te bezitten om de volgende twee jaar olie te exploreren en produceren in het Amazone-gebied. Het bedrijf haalde met een gedeeltelijke beursgang in oktober vorig jaar een bedrag van 1,5 miljard dollar op om exploraties in de Amazone en Namibië te financieren. Het concern heeft een meerderheidsbelang in eenentwintig exploratieblokken in het Solimoes-bekken. Het bedrijf wil er dit jaar twaalf bronnen boren.

Verdeelde meningen over nieuwe brug Amazone-gebied

In Brazilië is gestart met de bouw van een eerste brug over de Rio Negro, de belangrijkste zijrivier van de Amazone. Het project wordt bestempeld als een kans op economische ontwikkeling voor de bewoners van het gebied rond de Braziliaanse industriestad Manaus. Milieu-organisaties vrezen echter dat het project samen met de aanleg van gaspijplijnen en andere wegen en de toenemende bevolking het Amazone-woud verder zal aantasten. De Braziliaanse overheid stelt het economische belang van het achtergestelde gebied voorop, maar zoekt naar duurzame oplossingen. De brug is drieënhalve kilometer lang en zou in november dit jaar in gebruik genomen moeten kunnen worden.

De brug moet de industriestad Manaus verbinden met de armoedige dorpen Iranduba, Manacapuru en Novo Airão en verder met het ongerepte Amazone-woud. De Braziliaanse overheid geeft in deze materie duidelijk de prioriteit aan de ontwikkeling van het gebied en het bevorderen van welvaart voor de bewoners. Het relatief arme gebied moet door de brug en bijhorende negenhonderd kilometer lange autostrade worden verbonden met het rijkere zuiden van Brazilië. Ecologen en milieu-organisaties zien de brug echter als een ramp voor het gebied. Professor Philip Fearnside, ecoloog aan het Nationale Onderzoeksinstituut voor de Amazone, verwijst daarbij naar ervaringen uit het verleden.

Bijna dertig jaar geleden financierde de Wereldbank al een weg door de zuidelijke Amazone. Dat project had volgens Fearnside echter vooral een quasi volledige ontbossing tot gevolg. De Braziliaanse president Lula da Silva heeft altijd benadrukt dat hij het economische belang van zijn bevolking voor zou laten gaan op milieubelangen. Toch is de Braziliaanse overheid ook op zoek naar duurzame
oplossingen. Een voorbeeld daarvan is het project Ambé in de provincie Para, zevenhonderd kilometer stroomafwaarts van Manaus. Daar mogen bomen worden gekapt en aangeplant in een cyclus van vijfentwintig jaar. Hierdoor krijgt het bos de kans om weer aan te groeien, maar verdienen de houthakkers ook twee keer zoveel geld.