Britse rechtbankjournalisten mogen debatten twitteren

Journalisten krijgen in Engeland en Wales voortaan de toestemming om in rechtbanken gebruik te maken van Twitter, tekstberichten en email zonder dat daarvoor eerst toelating moet worden gevraagd. Dat heeft de Britse opperrechter Igor Judge gezegd ter gelegenheid van de voorstelling van nieuwe richtlijnen voor het gebruik van laptops en andere mobiele apparaten bij de verslaggeving van rechtszaken. Sinds december vorig jaar was er een tijdelijke regeling uitgewerkt waarbij journalisten de toelating voor het gebruik van de digitale media konden aanvragen.

Rechtstreekse aanleiding voor de procedure was een vraag van journalisten om tijdens het proces rond de uitwijzing van Julian Assange, oprichter van de klokkenluidersite WikiLeaks, in realtime berichten te kunnen versturen. "Na een consultatieronde werd beslist dat journalisten en officiële verslaggevers niet langer voorafgaandelijk toestemming moeten vragen om de technologie te kunnen gebruiken," merkt de krant The Herald Sun op. "Die versoepeling geldt echter niet voor het algemene publiek."

Er wordt aan toegevoegd dat fotografie en geluidsopnames absoluut verboden blijven. "Rechters krijgen bovendien de mogelijkheid om het gebruik van de communicatie-middelen te beperken indien ze van oordeel zijn dat het normaal verloop van de rechtsgang gestoord zou kunnen worden," merkt de krant nog op. "Daarbij werd onder meer gewezen op een mogelijke interferentie met de elektronische apparatuur van de rechtbank of op mogelijke druk die op een getuige zou kunnen worden uitgeoefend, maar ook op mogelijke geluidshinder."

Journalist mentaal even kwetsbaar als reddingswerker

Journalisten zijn bij de verslaggeving over grote catastrofes even gevoelig voor depressies en posttraumatische stress dan hulpverleners. Dat is de conclusie van het boek 'Trauma Journalism' van Mark Massé, professor journalistiek aan de Ball State University. Massé stelt dat de maatschappij bijzonder bezorgd is om de mentale gezondheid van soldaten, brandweerlui, politiemannen en andere reddingswerkers die bij grote catastrofen met grote trauma's worden geconfronteerd, terwijl pas recent ook de aandacht is gevestigd op de verslaggevers.

"Journalisten die de verslaggeving hebben gedaan over aanslagen van nine-eleven of Oklahoma City, werden rechtstreeks geconfronteerd met een ongelooflijke tragedie," merkt Mark Massé op. "Niet alle journalisten die met dergelijke situaties worden geconfronteerd, zullen met emotionele problemen te kampen krijgen, maar er is bewijs dat ze een verhoogd risico lopen. Ongeveer een kwart van de oorlogscorrespondenten blijkt aan een even zware posttraumatische stress te lijden als militairen."

Massé wijt een groot gedeelte van de problemen aan de journalistieke cultuur van onafhankelijke en afstandelijke verslaggeving. "Voor politiemensen, soldaten en reddingswerkers zijn debriefings en opvang voorzien, maar dat is bij de journalisten nagenoeg nooit het geval," merkt hij op. "Meestal krijgen de journalisten de raad in een café eventjes het probleem weg te drinken en de zorgen met ander werk te vergeten. Journalisten hebben meestal een grote weerstand. Dat is de aard van het beroep. Maar journalisten zijn geen superhelden. Ook zij hebben recht op bijstand."

Twitter populairste sociale netwerk bij journalisten

Bij het gebruik van sociale netwerken vertonen journalisten een duidelijke voorkeur voor Twitter, vooral voor het verspreiden van informatie. Dat is de conclusie van een onderzoek aan de Universidad Carlos III de Madrid (UC3M). Uit het onderzoek blijkt ook dat slechts 13 procent van de journalisten van het mediabedrijf een richtlijn heeft gekregen over het gebruik van sociale media. Bij 45 procent van de ondervraagden er is geen sprake van een gericht beleid.

Uit het onderzoek blijkt dat journalisten sociale netwerken in eerste instantie gebruiken om informatie te publiceren en te verdelen (95 procent), maar ook om tendenzen te identificeren (86 procent), informatie te zoeken (82 procent), informatie over hun medium te verspreiden (82 procent) en publiekstrouw op te bouwen (78 procent). Daarentegen zegt slechts 25 procent van de ondervraagden de netwerken te gebruiken om onderzoeksjournalistiek uit te voeren.

"Het gebruik van sociale netwerken door journalisten weerspiegelt niet noodzakelijk het specifiek karakter en de achterliggende logica van het medium om nieuwe content te creëren," merken de onderzoekers nog op. "De journalisten gebruiken sociale netwerken vooral als een viraal mechanisme, waarbij het systeem gebruikt wordt voor de verdeling van content die meestal buiten het kader van het specifieke medium is gecreëerd en waarbij gebruik gemaakt werd van de traditionele vormen van de journalistieke productie."

Britse media massaal verdacht van afluisterpraktijken

Een meerderheid van de Britse bevolking is ervan overtuigd dat de media zich massaal schuldig maken aan afluisterpraktijken, zoals aan het licht is gekomen door het schandaal met de tabloid News of The World. Dat is de conclusie van de Frontline Club, een organisatie die acht jaar geleden werd opgericht om de onafhankelijke journalistiek te promoten. Volgens 88 procent van de ondervraagden vormde News of the World geen uitzondering en maken ook de andere media zich aan afluisterpraktijken schuldig.

"Volgens de ondervraagden zal het schandaal bij News of the World aan enkele personen een gevangenisstraf kosten en verwacht wordt dat de tabloid-journalisten zich enkele tijd gedeisd zullen houden, maar de meeste respondenten zijn ervan overtuigd dat die praktijken na verloop van tijd stilaan terug hun opwachting zullen maken." Een groot gedeelte van de ondervraagden vraagt een grotere macht voor de Press Complaints Commission, die in Groot-Brittannië klachten over de mediasector moet behandelen.

Uit het onderzoek blijkt dat 84 procent van de ondervraagden van mening is dat illegale praktijken zoals omkoperij en bedriegerij in de media algemeen worden aanvaard. Bovendien zegt 63 procent dat de introductie van een bijkomende wettelijke regulering van de mediasector niet de beste oplossing vormen. Daarentegen geeft een groot gedeelte aan dat de journalistiek een nieuwe ethische code zou moeten invoeren, vergelijkbaar met de eed van Hypocrates voor de artsen.

Journalistiek houdt vast aan traditionele vaardigheden

Traditionele vaardigheden zoals het schrijven van artikels of het verzamelen van nieuws worden in de journalistiek nog altijd hoger ingeschat dan digitale vaardigheden. Dat is de conclusie van een onderzoek van de Britse National Council for Journalists bij een honderdtal hoofdredacteuren. Ook het interview en de juridische kennis worden hoog ingeschat, terwijl aan sociale media en andere digitale technieken en technologieën minder belang wordt gehecht.

"Ook de interactie met het publiek wordt door de hoofdredacteuren minder belangrijk ingeschat dan de meer traditionele vaardigheden," aldus het webmagazine Jounnalism. "Eén van de ondervraagden stelde dat de vaardigheid om een potentieel verhaal te herkennen, een sterk interview te maken en daarop een correct en gestructureerd artikel te produceren de absolute prioriteit blijft. Journalisten die deze vaardigheden bezitten, zullen volgens hem ook wel technologieën zoals sociale media en video leren."

Een andere hoofdredacteur benadrukte dat de fundamentele journalistieke normen centraal moeten blijven staan. Dat is volgens hem belangrijker dan de kennis van Facebook, Twitter, audio of video. Paul Watson, auteur van het rapport, zegt wel op te roepen om bij journalistenexamens mee te evolueren met de tijd. Ook hij geeft echter toe dat bij deze tests de basisvaardigheden van de journalistiek centraal moeten blijven staan.

Bijna zeventig journalisten moeten thuisland ontvluchten

De voorbije twaalf maanden zich bijna zeventig journalisten gedwongen om hun land te ontvluchten. Nagenoeg de helft van de bannelingen is afkomstig uit Iran en Cuba. Dat blijkt uit een rapport van het Committee to Protect Journalists (CPJ). Daarbij werd opgemerkt dat Iran gedurende twee jaar een repressief beleid heeft gevoerd tegen de onafhankelijke pers. De voorbije periode werden achttien journalisten verbannen. Datzelfde cijfer werd opgetekend in Cuba, waar een aantal journalisten na hun vrijlating uit de gevangenis het land werden uitgewezen.

Gevangenschap of het gevaar op arrestaties was volgens de organisatie de belangrijkste drijfveer voor journalisten om hun vaderland te verlaten. Die motivatie bleek voor 82 procent van de gevallen op te gaan. Daarna volgden fysieke aanvallen of dreigingen met geweld (15 procent) en frequente ondervragingen of schaduwen (3 procent). Er wordt aan toegevoegd dat de voorbije tien jaar 649 journalisten omwille van geweld, gevangenschap of intimidatie tot een ballingschap werden gedwongen.

Er wordt aan toegevoegd dat 91 procent van de betrokken journalisten er nooit meer is in geslaagd om naar zijn thuisland terug te keren. In het rapport wordt opgemerkt dat vijf landen - Ethiopië, Iran, Somalië, Irak en Zimbabwe - de voorbije tien jaar verantwoordelijk waren voor bijna de helft van de deportaties. Er wordt aan toegevoegd dat Iran voor het tweede jaar op rij de eerste plaats heeft ingenomen, na de gecontesteerde verkiezingen van twee jaar geleden. Vorig jaar ontvluchtten 29 Iraanse journalisten hun vaderland.

Journalistiek verliest het van public relations

De journalistiek dreigt de slag met public relations en voorlichting te verliezen. Dat blijkt uit een rapport van de Universiteit van Amsterdam. Volgens de Nederlandse onderzoekers moeten de media zich veel assertiever opstellen tegen de public relations en communicatiesector, indien zij hun onafhankelijkheid werkelijk willen bewaken. In het onderzoek wordt opgemerkt dat journalisten en public relations en voorlichters op dit ogenblik te gemakkelijk maken om de informatiestromen naar hun hand te zetten.

In het onderzoek wordt opgemerkt dat de communicatiebranche de voorbije jaren gevoelig is gegroeid, waarbij zowel kwantitatief als professioneel een belangrijke evolutie zou zijn opgemerkt. Er wordt aan toegevoegd dat de professionele journalistiek daarentegen in omvang afneemt. Ook blijkt dat webmedia deze achteruitgang vooralsnog niet hebben kunnen compenseren. Al die ontwikkelingen zouden het public relations en voorlichters gemakkelijker maken om de de informatiestromen naar hun hand te zetten.

Ook wordt opgemerkt dat er steeds meer mogelijkheden zijn om de onafhankelijke journalistiek te omzeilen en de eigen boodschap via andere media de wereld in te sturen. "Het gevaar dreigt dat op deze wijze over tien jaar de onafhankelijke journalistiek uitgestorven is, terwijl een democratie niet zonder een sterke professionele journalistiek kan," wordt er aangestipt. De onderzoekers merken op dat organisaties met een belangrijke omvang - zoals overheid of grote ondernemingen - bovendien gemakkelijker toegang hebben tot de media dan kleinere instellingen of non-profitorganisaties.

"De toegankelijkheid en evenwichtigheid van het publieke debat nemen daardoor af, wat vanuit democratisch oogpunt onwenselijk is," aldus het rapport. "Ook daarom zal de journalistiek zich meer rekenschap moeten geven van haar omgang met de communicatiebranche."

Gedrukte media zullen overheidsgelden nodig hebben

De digitale revolutie heeft vele voordelen opgeleverd aan de persvrijheid, maar heeft de mediasector ook voor belangrijke uitdagingen gesteld. Dat zegt Aidan White, gewezen secretaris-generaal van de International Federation of Journalists, in een interview met het webmagazine Euractiv.com. Vooral de migratie van reclame naar het internet en de convergentie van geschreven en audiovisuele media hebben de traditionele mediasector volgens White compleet overweldigd.

"Die evoluties hebben ertoe geleid dat de winstgevendheid van de media, vooral de krantensector, zwaar in het gedrang is komen," voert White aan. "De krantenoplages zitten al enkele jaren in een constant dalende lijn. Het lijdt dan ook geen enkele twijfel dat de sector een overgangsperiode doormaakt. Die overgang gaat echter gepaard met de sluiting van honderden of zelfs duizenden titels in Europa en Noord-Amerika, met talloze ontslagen en een grotere freelance-activiteit tot gevolg."

Dat heeft volgens White geleid tot een belangrijke kwaliteitsverlies, een grotere sensatiezucht en een oppervlakkige verslaggeving van complexe onderwerpen. "Er moet dan ook de vraag gesteld worden of de privésector nog langer het pluralisme en de betrouwbaarheid in de informatie kan leveren, die noodzakelijk zijn voor de democratie," stipt Aidan White nog aan. "Dat maakt de openbare steun aan de media noodzakelijker dan ooit voordien. Er moet dan ook aanvaard worden dat de journalistiek een essentieel openbaar goed is."

White voegt er echter aan toe dat de media en journalisten zich heel terughoudend opstellen tegenover de mogelijkheid om uit openbare fondsen te worden betaald. "Die perceptie moet echter veranderen," merkt hij op. "Men moet beseffen dat er niets verkeerd is met subsidies." White geeft wel toe dat dit een gevaar zou kunnen vormen voor de redactionele onafhankelijkheid, maar er moet volgens hem onderzocht worden op welke manier daarvoor de nodige garanties kunnen worden voorzien.

Ook journalisten aanvaarden Wikipedia als betrouwbare bron

De grote Amerikaanse verwijzen vaker naar de online encyclopedie Wikipedia dan in het verleden. Dat is de conclusie van een onderzoek van de School of Mass Communications aan de Virginia Commonwealth University. Bovendien zouden de Amerikaanse kranten de online encyclopedie ook vaker op een positieve manier benaderen. De stelling dat journalisten geen gebruik maken van Wikipedia is volgens onderzoeksleider Marcus Messner, professor massacommunicatie, dan ook achterhaald.

"Uit het onderzoek blijkt dat de vijf nationale Amerikaanse kranten Wikipedia vooral op een neutrale of positieve manier in hun bijdragen benaderen," aldus het webmagazine Psychorg.com. "Bovendien wordt Wikipedia ook steeds meer vermelden als een nieuwsbron." Messner merkt op dat journalisten Wikipedia op een geregelde basis in hun bijdragen gebruiken en ook geen negatieve houding hebben tegenover de online encyclopedie.

De onderzoekers stellen dat uit de studie is gebleken dat de aanvaarding en het gebruik van de online encyclopedie bij journalisten de voorbije periode een duidelijke evolutie hebben gekend. "In het begin werd er vooral kritiek geuit op Wikipedia en werd de online encyclopedie afgewezen als een betrouwbare bron van informatie," voert Messner aan. "In het midden van het voorbije decennium werd nog geregeld bericht over fouten in de artikelen van Wikipedia, maar sindsdien zijn die negatieve verhalen naar de achtergrond verdwenen."

De onderzoekers voegen er aan toe dat de kranten door hun veranderde houding het gebruik van de online encyclopedie legitiem helpen maken. "Door Wikipedia als een bron van hun bijdragen te gebruiken, bevestigen de journalisten de toenemende betrouwbaarheid van Wikipedia," merken ze op.

Aanvallen op Russische journalisten nemen niet af

Het aantal moorden op journalisten is het voorbije jaar in Rusland wel gedaald, maar dat heeft plaats gemaakt voor zware mishandelingen. Daardoor blijft de situatie van de pers in Rusland bijzonder zorgwekkend. Dat is de conclusie van een rapport van de Russian Union of Journalists en de International Federation of Journalists. In totaal werden in Rusland het voorbije jaar twaalf journalisten vermoord, al hadden niet alle aanslagen een beroepsmatige achtergrond. Er werden echter vijfenvijftig aanslagen gepleegd, waarvan nagenoeg geen enkele werd opgelost.

"De resultaten van het nieuwe rapport zijn in tegenspraak met de cijfers van het Amerikaanse Committee to Protect Journalists, dat vorig jaar in Rusland geen enkele moord werd gepleegd op een journalist," aldus de Russische krant The Moscow Times. "Volgens het rapport werden vorig jaar in Dagestan minstens drie journalisten vermoord als vergelding voor hun verslaggeving. Geen enkele moord werd opgelost." Sinds de jaren negentig zouden in Rusland meer dan driehonderd journalisten zijn vermoord.

"Vandaag worden journalisten weliswaar niet meer vermoord, maar wel zwaar mishandeld," merkte Vsevolod Bogdanov, hoofd van de Russian Union of Journalists op. Hij verwees daarbij onder meer naar de aanslag op Kommersant-verslaggever Oleg Kashin, die dagenlang in een coma bleef nadat hij in november vorig jaar aan zijn appartement in Moskou werd aangevallen. De daders van de aanslag blijven spoorloos. Er wordt aan toegevoegd dat vorig jaar eenendertig journalisten bovendien met de dood zijn bedreigd, maar werd ook daar geen gevolg aan gegeven.

Britse journalistenvakbond wil lezers-coupons

De Britse National Union of Journalists, de grootste journalistenvakbond van Europa, wil dat de consumenten zogenaamde Europese democratie-coupons ontvangen die gebruikt zouden kunnen worden voor de aankoop van kranten en online media-abonnementen. Die democatie-coupons zouden volgens de journalistenvakbond door de internet-providers moeten gefinancierd worden. Het idee werd naar voor gebracht in het kader van de consultatie van de Europese Commissie over creatieve industrieën, die in april van dit jaar werd opgestart. De journalistenvakbond wijst er daarbij op dat de internet-providers jaarlijks miljarden euro's verdienen door internet-gebruikers toegang tot content aan te bieden.

"Deze providers verdienen miljarden euro aan content waarvoor ze niet hebben moeten investeren, vooral niet in journalistiek," merkt de Britse journalistenvakbond op. Het magazine Euractiv.com merkt op dat verwacht mag worden dat de internet-providers zware bezwaren zullen uiten tegenover het voorstel, maar de journalistenvakbond voert aan dat zelfs een kleine heffing een belangrijke financiële hefboom zou zijn voor de online en offline journalistiek. Het voorstel zou voorzien dat de heffingen door de overheden worden geïnd en in de vorm van coupons aan de bevolking zouden worden bezorgd. Die coupons zouden gebruikt kunnen worden voor de aankoop van online of offline nieuwscontent.

Het voorstel wil volgens de vakbond niet enkel de tewerkstelling in de media, maar ook de democratische functie van de journalistiek beschermen. De vakbond voert er aan toe dat de heffing zelfs zou kunnen leiden tot de opkomst van nieuwe publicaties. De Britse journalistenvakbond voert aan dat in de journalistiek de marktfunctie heeft gefaald. Er wordt aan toegevoegd dat de journalistiek een publiek goed is dat nood heeft aan ondersteuning. Indien de journalistiek wil overleven en de markt zich niet verbetert, zal de overheid volgens de vakbond moeten ingrijpen. Daarbij wordt opgemerkt dat de overheid ook andere maatschappelijk waardevolle sectoren, zoals opera en ballet, ondersteunt.