Hersenstructuur bepaalt prestaties op geheugentests

Een structurele variatie in een gedeelte van het menselijk brein kan verklaren waarom sommige personen gemakkelijker in staat zijn om reële gebeurtenissen te onderscheiden van gehoorde verhalen of verbeelding. Dat is de conclusie van een onderzoek van wetenschappers aan de University of Cambridge. Deze variatie, die aanwezig is bij ongeveer de helft van de populatie, is volgens de onderzoekers één van de laatste structuren die voor de geboorte in de hersenen is ontwikkeld en daarom in belangrijke mate in grootte kan variëren.

Uit hersenscans bleek volgens de onderzoekers dat individuen met een weinig ontwikkelde paracingulate sulcus minder goed presteerden op geheugentests. "Nochtans waren alle deelnemers van mening over een goed geheugen te beschikken, ook al bleek in realiteit dat de herinnering bij sommige respondenten duidelijk minder betrouwbaar was," voert onderzoeker Jon Simons aan. "Geen van de deelnemers aan het onderzoek had een geschiedenis van cognitieve problemen, maar de verschillen waren bijzonder opvallend."

De onderzoekers merken op dat de resultaten van het onderzoek zouden kunnen leiden tot een groter inzicht in schizofrenie, waar vaak sprake is van hallucinaties en de patiënten stemmen blijken te horen terwijl er niemand aanwezig is. "Moeilijkheden om de realiteit te onderscheiden van ingebeelde informatie zou een verklaring kunnen vormen voor die hallucinaties," merkt professor Simons op. "Die patiënten zouden zich kunnen inbeelden stemmen te horen en die verkeerd als realiteit inschatten."

Vrouw herinnert zich gemakkelijker aangename gebeurtenissen

Wanneer onplezierige of emotionele zaken te berde worden gebracht, blijken mannen een accurater geheugen te hebben. Dat is de conclusie van een onderzoek van wetenschappers aan de University of Montreal. De Canadese onderzoekers kwamen tot de vaststelling dat vrouwen bij het zien van sterk prikkelende foto's minder goed in staat bleken te zijn om te beoordelen of ze het beeld al eerder hebben gezien. Als het gaat om aantrekkelijke gebeurtenissen hebben vrouwen daarentegen een beter geheugen dan mannen. Prikkeling heeft echter een vergrotend effect op het geheugen van mannen, net zoals bij weerzinwekkende of onplezierige gebeurtenissen.

"Uit de snelheid en accuraatheid van de herkenning van foto's, blijkt dat het vrouwelijk geheugen bij het opslaan van vervelende herinneringen stagneert," voert onderzoeksleider Marc Lavoie aan. “Negatieve emoties verstoren het geheugen van de vrouw, ongeacht het opwindend karakter van het onderwerp. Onze test toont aan dat vrouwen slecht aan kunnen geven of ze een emotionele foto eerder hebben gezien. Ook maakt het onderzoek duidelijk dat vrouwen een goed geheugen hebben voor fijne herinneringen, beter dan mannen, die vooral goede prestaties laten optekenen bij prikkelende onderwerpen, zoals beelden van oorlogen."

"Hersenscans vertoonden bovendien een grotere activiteit in de rechter hersenhelft van de vrouwen tijdens het zien van plezierige beelden. Bij mannen werd het tegenovergestelde effect geregistreerd", merkt Mark Lavoie, psychiater aan het Louis Lafontaine Hospital in Montreal, op. "Dat heeft wellicht te maken met het feit dat de rechter hersenhelft bij vrouwen meer actief is op het gebied van herinneringen dan bij de man en dat deze regio's ook meer gebonden zijn met emoties." Eerdere studies kwamen tot een omgekeerde conclusie. De resultaten tonen volgens Lavoie dan ook aan hoe complex het emotionele geheugen is en er bij hersenonderzoek rekening gehouden moet worden met de verschillen tussen mannen en vrouwen.

Geheugen heeft referentiekader van tijd en plaats nodig

Om het geheugen optimaal te kunnen laten werken, moeten verschillende gebieden in de hersenen kunnen samenwerken. Daardoor wordt het gemakkelijker om zich iets te herinneren wanneer men ook naar een locatie of een tijdsbestek kan refereren. Dat is de conclusie van een onderzoek van de School of Physiology and Pharmacology aan de University of Bristol. Zonder die samenwerking zou het volgens de onderzoekers onmogelijk zijn om zich te herinneren waar men bepaalde onderwerpen heeft gelegd en wanneer men die het laatste heeft gezien.

"Er was al langer aangetoond dat er drie hersengebieden een specifieke rol hebben in het verwerken van het geheugen," merken de onderzoeksleiders Clea Warburton en Gareth Barker op. "Bepaalde gebieden blijken cruciaal te zijn om te bepalen of een object bekend dan wel nieuw is, terwijl een andere gedeelte van het breid belangrijk is voor de herkenning van locaties en navigatie en nog een ander gebied geassocieerd wordt met hogere hersenfuncties."

"Maar die verschillende functies zijn niet naast elkaar actief," aldus Clea Warburton. "Het bestaan van het hersencircuit is een belangrijke ontdekking. We bestuderen nu hoe de geheugen-informatie in dat circuit wordt verwerkt, in de hoop dat er meer duidelijk kan worden verkregen over de werking van het interne bibliotheek-systeem van de menselijke hersenen. Het bestaan van het circuit kan ook belangrijke implicaties hebben voor de behandeling van personen met geheugen-problemen, zoals bij de ziekte van Alzheimer.

Kracht van het geheugen wordt fel overschat

Een groot gedeelte van de bevolking hecht aan het geheugen meer kracht, betrouwbaarheid en objectiviteit dan in realiteit het geval is. Dat is de conclusie van een Amerikaans onderzoek van de University of Illinois. Opgemerkt wordt dat nagenoeg de helft van de respondenten van mening is dat ervaringen die in het geheugen zijn opgeslagen, niet meer wijzigen. Bovendien gaf 40 procent aan dat de verklaring van één betrouwbare getuige voldoende is om iemand voor de misdrijf te veroordelen.

"Die overtuigingen worden echter niet ondersteund door onderzoek, dat aantoont dat het geheugen onbetrouwbaar kan zijn en zelfs gemanipuleerd kan worden," stipt onderzoeksleider Christopher Chabris aan. "Zelfs getuigen die overtuigd zijn van hun ervaringen, blijken het in 30 procent van de gevallen mis te hebben. De tekortkomingen van het geheugen zijn in de wetenschappelijke literatuur veelvuldig omschreven, maar toch blijven de intuïtieve percepties over het krachtige geheugen overeind."

Twee op drie ondervraagden bestempelt het menselijk geheugen als een videocamera die gedetailleerde informatie opslaat om later bekeken te kunnen worden. "Deze misvattingen kunnen een verklaring zijn waarom zoveel mensen ervan overtuigd zijn dat politici die zich een aantal gebeurtenissen op een verkeerde manier herinneren, bewust liegen," merkt Chabris op. "De resultaten van het onderzoek kunnen belangrijke implicaties hebben in een brede waaier van disciplines, onder meer in het gerechtelijk domein."