Zakelijke ethiek moet financieel kapitalisme nog doorgronden

Hoewel de zakelijke ethiek een vaste plaats heeft verworven in business-opleidingen en de bestuurskamers van bedrijven, lijkt de sector nog niet voldoende te zijn verfijnd om met evoluties zoals het financieel kapitalisme en moderne technologieën optimaal te kunnen omgaan. Dat stelt Richard De George, professor filosofie en directeur van het International Center for Ethics aan de University of Kansas, in een essay ter ere van collega Norman Bowie van de University of Minnesota.

"Dertig jaar geleden werd de term zakelijke ethiek nog weggelachen als een klassieke oxymoron," merkt Richard De George, pionier op het gebied van zakelijke ethiek, op. "Dat is niet langer het geval. Maar men is er nog niet in geslaagd om de volle aandacht te besteden aan de nieuwe financiële derivaten die uiteindelijk hebben geleid tot de wereldwijde crisis of aan de problemen rond privacy en intellectuele eigendom die zijn opgedoken met de snelle ontwikkeling van de informatica."

"Onder het industriële kapitalisme genoten bedrijven bijzondere privileges, vanuit de veronderstelling dat de ondernemingen door goederen, diensten en tewerkstelling een bijdrage zouden leveren aan de maatschappij," merkt De George op. "Met het financieel kapitalisme is die overeenkomst echter niet duidelijk. Er blijven immers vragen over de producten en rechtstreekse tewerkstelling die worden gecreëerd. Ook moet men zich afvragen of welke manier bonussen verantwoord kunnen worden en in overeenstemming zijn met de geleverde return."

"Een aantal nieuwe instrumenten van de financiële sector zijn bijzonder vreemd en complex," merkt hij op. "Ook binnen de banksector hebben velen het moeilijk om die instrumenten volledig te begrijpen. Zelfs tijdens de grote financiële crisis begrepen vele banken niet de complexiteit die tot het faillissement hebben geleid." Volgens De George heeft niet het kapitalisme gefaald, maar werden de problemen gecreëerd door de afwezigheid van een degelijke balans tussen de vrije markt en de gepaste regulering en controle door de overheid.

"De vrije markt blijft de beste indicator van de wensen en behoeften van de consument en de meest efficiënte mechanisme om daar aan te voelen," voert hijaan. "Helaas zorgt de vrije markt niet altijd voor de nodige zelfcontrole, zodat overheidsingrijpen noodzakelijk is om een eerlijke omgeving te garanderen en de meest inhalige tendenzen aan banden te leggen. De zakelijke ethiek op zichzelf is niet mislukt en is zelfs nog steeds noodzakelijk, vooral in en na een periode van crisis."

Helft werknemers bereid om ethische principes opzij te zetten

Uit een internationaal onderzoek van de carrièresite Monster blijkt dat 47 procent van de werknemers bereid is om zijn principes opzij te zetten voor een baan. Daarbij wordt opgemerkt dat 12 procent van de respondenten aangeeft dat geld belangrijker is dan ethiek, terwijl 13 procent aangeeft te proberen om het bedrijf van binnenuit te veranderen. Een resterend gedeelte van 22 procent zegt een baan bij een onethische werkgever te overwegen wanneer er geen andere tewerkstelling beschikbaar zou zijn.

Anderzijds zegt 53 procent van de werknemers nooit te willen werken voor een bedrijf dat volgens hun mening onethisch handelt. Het onderzoek laat volgens de onderzoekers echter een duidelijk verschil zien tussen Europa en de Verenigde Staten. Daarbij wordt opgemerkt dat 31 procent van de Europeanen zich bereid toont om te werken voor een bedrijf dat in hun ogen onethisch handelt. In de Verenigde Staten is slechts 19 procent bereid om zijn principes opzij te schuiven.

"Een oordeel over het ethische optreden van een bedrijf is uiteraard subjectief," merken de onderzoekers op. "Toch zou iedereen bij een nieuwe werkgever moeten bekijken of de normen en waarden van de onderneming overeen komen met de persoonlijke principes. Wanneer daar een conflict optreedt, zou de werknemer zich na verloop van tijd ongelukkig kunnen beginnen te voelen binnen zijn situatie. Uiteraard kan dat worden afgewogen tegen de kansen die het bedrijf biedt of de mogelijkheid om de onderneming van binnenuit te veranderen."

Geweten en gedrag zijn voor consumenten verschillende werelden

Een meerderheid van de consumenten is wel geïnteresseerd in de realisatie van bedrijven op het gebied van milieu en maatschappij, maar de meesten laten dat niet doorwegen in hun aankoopbeslissingen. Dat is de conclusie van een Duits onderzoek van het Institut für Handelsforschung. Een grote meerderheid van de consumenten blijkt op de winkelvloer in werkelijkheid vooral geïnteresseerd te zijn in goedkope producten. De consument wil een zuiver geweten hebben wanneer hij winkelt, maar in werkelijkheid kiest hij uiteindelijk voor de laagste prijzen. De onderzoekers merken op dat geloof en gedrag voor de consument duidelijk twee verschillende werelden zijn.

De onderzoekers kwamen tot de vaststelling dat 54,5 procent van de consumenten van oordeel is dat elementen zoals de ecologische voetafdruk van bedrijven, het opnemen van maatschappelijk verantwoord ondernemen en de behandeling van de werknemers voor hen van groot belang is. Daarnaast zegt nog eens 23,9 procent dat die element enige vorm van belangrijkheid hebben. Slechts 21,7 procent zegt aan die problematieken geen belang te hechten. Maar de onderzoekers merken op dat in de praktijk heel andere vaststellingen kunnen worden gedaan. Onder meer in de textielretail blijken de uitgaven volgens de onderzoekers tegenover het begin van de eeuw met 5,3 procent gedaald te zijn.

Die daling is volgens de onderzoekers het gevolg van de keuze van de consument voor discount-ketens, die meestal weinig uitpakken met ethische beginselen. Boris Hedde, managing director van het Institut für Handelsforschung, merkt op dat de discount-retailers in Duitsland hun marktaandeel op acht jaar tijd hebben verdubbeld tot 12 procent. "De markt is duidelijk gepolariseerd," voert Hedde aan. "Eén grote groep richt zich op kwaliteit, maar een andere belangrijke populatie is in eerste plaats geïnteresseerd in de prijs. Consumenten met een laag inkomen hebben weinig keuzemogelijkheden, maar het succes van het discount-formaat blijft groeien en dat kan niet alleen teruggebracht worden tot de doelgroep van de gezinnen met een beperkt bestedingsvermogen."